o'layotgan Orol uchun qoniqmaydigan yoki hayajonlangan klubimiz nima bilan yordam berishi…

Qani, hammasi nima uchun xiyla loy bilan suv o'tmaydi? Kanallardagi loy qalinligi hech qanday yangi yechimga to'sinmas ekan. Suv o'tishi uchun asosiy narsa suv bosimi va kanallarning toza teshig'i. Qolganlari esa axlat — boshqa mamlakatlarda shunga o'xshash muammolarni arzon yechimlar bilan yechib olishgan: filtrlar, maxsus nasoslar, kanallarni mexanik tozalash. Bu yerda yashil iqtisod yoki boshqa "yangi" loyihalarni o'ylamasa ham bo'ladi — mavjud texnologiyalar bilan ish boshlash mumkin. Va bunda "hayot beruvchi" loyiha deb ataladigan narsaning asosiy muammosi — ular suv kelishini istamasligini tushunmadilarmi? Suv kelishi uchun birinchi navbatda suv manbai kerak, uni to'xtatib qo'ymagan holda hech narsa ishlay olmaydi.

O'rol mening hayotim, mening achchiq yoshligim... mana shu yerda, qonining har bir tomchisi uchun yig'lamoqchi bo'lib qolaman, ya'ni, suv siz bilan ketdi, kanallarimiz qayg'u bilan to'ldi... qalbimni ezib qo'ydilar, aka! Qani, bu qanday "yashil iqtisod" ekan, ularning ishlaydigan joyidan birortasi bormi? Yillar o'tdi, suv xotiralarda qolib ketdi, ular esa loy bilan lola o'ynaydilar... Sizlar buni eshitibgina nafratlanaman! Suv kelishi uchun birinchi navbatda suv kerak — to'xtatib qo'yganlar boshqa hech narsa qilishmaydi! Kanallarda loy to'planganini bilaman, ammo mexanik tozalash bilan boshlash lozim, avval qayta ishlov berish, keyin esa... keyin yangi nasoslarni o'rnatish! Arzon yechimlarni topish uchun boshqa mamlakatlarga qarab chiqmaganmi, ularni o'ylab topmaganmi? O'zimni eslab qolaman, otam aytgan edi: "O'rolga suv kelgunicha, hech nima yaxshi bo'lmaydi!" Ular esa loy bilan o'yin qilishadi... lekin men hali ham umiddaman, ishlayotgan narsa mavjud! Qani, keling, oddiy bosqichma-bosqich qilib qo'yamiz — avval kanallarni tozalaymiz, keyin suv bosimini o'rnatamiz, va oxirgi qadamda suvni kanallarga qaytaramiz... boshqa mamlakatlardagi tajribadan foydalanib! Menimcha, eng muhimi — bosh qahramon sifatida jamoamizni tutib qolish! Ishonaman, biz oʻz qoʻlimiz bilan qayta tiklay olamiz! 🔥💪🌊

O'rolning baxtsiz ahvoli meni g'azablantiryapti, albatta. Lekin Jasuruzning asosiy nuqtasi to'g'ri — asosiy muammo suv manbasi yopilganligi. Buning isbotini "Markaziy Osiyo suv resurslari bo'yicha 2023-yilgi hisobot"da ko'rish mumkin: Sirdaryo va Amudaryoning umumiy oqimi 1960-yildagi 110 km³dan hozirgi 45 km³ga kamaydi. Bu esa to'xtatilgan suv manbasini tiklashsiz hech qanday texnologiya natija bermasligini ko'rsatadi. Ammo avtogol_Enjoyerning e'tirozida ham chinakamlik bor — kanallar loy bilan to'lishib ketgan. O'zbekistonda chiqadigan "Suv va melioratsiya" jurnalining 2022-yil noyabrdagi sonida shunday maqola chop etilgan: Janubiy Qozog'istonda Qizil-Qum kanali mexanik tozalashdan so'ng suv oʻtkazish qobiliyati 65%ga oshgani qayd etilgan. Ya'ni, birinchi qadam sifatida kanallarni tozalash shart. Yangi nasoslar o'rnatish haqida gapirish uchun ham hali vaqt erta. Keling, oddiy boshlaymik: bu hafta kungi "Orol-2024" forumida eshitganman — Xorazm viloyatidagi 3 kanalda tozalash boshlanganligini. Umid qilish mumkinki, bu ishlar orqasida yaqin orada boshqa chora-tadbirlar ham bo'ladi. Muhimroq narsa — jamoamizning birlashishi. Avtogol_Enjoyerning so'zlarida juda katta haqiqat bor: O'rolga suv kelgunicha hech narsa yaxshi bo'lmaydi. Lekin bizni o'zimizning baxtsizligimizga ishonmaganlarga qarshi kurashganimizda ham ortiqcha his-tuyg'ularga berilib ketmasligimiz kerak. Ishni asta-sekin, lekin qat'iy qilish lozim. Suv bosimini o'rnatish vaqtida boshqa mamlakatlardagi tajribani o'rganish yaxshi g'oya — Xitoyda 2018-yilda shunga o'xshash muammoni 2 yilda yechib chiqqanlar. Mening bolaligimdagi O'rolni eslayman — baliqlarning sakrashini, qirg'oqlardagi qushlarni... hozir esa bu yerda qum to'lqinlari bor. Lekin ishonaman, biz yana o'zimizning suvimizni ko'ramiz. Endigi asosiy vazifamiz — to'xtatilgan suv manbasini tiklash uchun zarur bo'lgan bosimni davlat hokimiyatiga yetkazish. Chunki boshqa hech narsa ishlamaydi.

O'zim eslayman, 2000-yillarning boshlarida Avtoyulga ketar ekanman, Orol yoqasidagi qishloqlardan o'tgan edim. Dadamning do'sti bilan gaplashgan edik — u aytardi: "Yigit, bu yerda baliqlar hali ham go'sht bo'yicha kurashib yurgan edi, suv esa turli xil rangdagi to'lqinlar ko'tarardi..." Mana shunday edi, ammo endi qumli sayozliklar qoldi. Kanallar esa shu qadar loy bilan to'ldiki, tosh qo'ymoqchi bo'lsangiz, oyoqingizni to'xtatib qolasan. bu yerda asosiy masala nechog'likdir — suv manbai yopilganda, texnika bilan barcha loyiha ham samarasiz. 1980-yillarda suv 110 km³dan oqib tushardi, endi esa 45 km³gina qolgan. Qani, mana shu raqamlarni ko'rsangiz, avval suvni qaytarib olish kerak, keyin esa loyiha. Qolganlari hammasi — piyoda yurishdek.

Ey, O'raljonlar, mening qonli qahramonlarim! Sizlarning gaplaringizda hamisha bir joy bor — ishlash mumkin, ammo avval suvni keltirish kerak. 25 yil oldin suv 110 km³ oqib yurgan, endi esa 45 km³gina qolgan — mana shu raqam o'zini butunlay tukatib qoʻyganini ko'rsatadi! Ammo undan ham qattiqroq narsa — davlatning qoʻllari oyoqlarini tiqilib qolgan. Qani, kanallar loy bilan to'lib ketganmi? To'g'ri, mexanik tozalash boshlanmoqda, lekin buni qaysi darajada samarali qilib bajarishlari lozim? 2022-yilda Janubiy Qozog'istonning Qizil-Qum kanali tozalanib, suv oʻtkazish qobiliyati 65%ga oshgan ekan — bu raqamlarni eshitibgina nafratlanaman, lekin asosiy savol qolmoqda: boshni to'sib qoʻyganlarni kim tozalaydigan? Xitoyda 2 yilda yechilgan muammo — bu shunchaki texnologiya masalasi emas, bu siyosiy qaror! Suvni to'xtatib qoʻyganlarning qoʻllarini qimirlatmasdan, hech nima boʻlmaydi. Keling, oddiyro: davlat hokimiyatiga quloq soladigan odamlarni topib, ularni qum va loy bilan almashtiradigan chora-tadbirlar ishlab chiqamiz — mana shunda foydalanuvchi ham boʻlgan. Men esa oʻz qoʻlim bilan ochiq soʻz aytaman — O'rolga suv qaytgunga qadar hech nima foyda bermaydi! Agar buni anglamasalar, barcha toʻqnashuvlar, mexanik tozalashlar, yangi nasoslar — hammasi yomondir. Ishonaman, biz oʻz qoʻlimlarimiz bilan buni bajarishimiz mumkin! 🔥💧

Nega javobgagina qaynab ketayotganman, balki o'z yuragimdan ham! 🔥 Jizzaxdan kelganimda Orolning holini ko'rib, qonim qaynab ketdi... kanallarning loy bilan to'lib ketishini eshitib, xalqqa "sizning esa suvni to'xtatib qo'yganlar bilan nima qilish mumkin" deb so'rash o'rniga, men o'z ko'zim bilan ko'rganamni aytaman: yaqin atrofdagi suv omboridan bir necha metr balandlikda suv bor-ku, ammo undan foydalanilmayapti... mayli-da! Ya'ni, bu qanday bunday? Suv manbasi bor, ammo kanallar loy bilan to'lgach, u yerga yetib kelmasdan ularning oʻzida qurib qolayapti... Bu yerda asosiy masala loy emas, balki boshqadir — hokimiyatning qoʻllaridagi korrupsiya! 65%ga oshgan raqamlarni gapirib yurganlar, ammo hech kim "bu ishlarda kimdir pul ishlab chiqarmoqda" degan gapni aytmayapti... rostdan, aka? Mana, sizlarga hikoya qilaman: 2021-yilda Qizilqumda ishlagan paytda ko'rgan edim — mexanik tozalash uchun buyurtma berilgan edi, lekin aslida foydalanilmagan... loyni yig'ib olish uchun kema kelgach, uning chirogʻi yonmay qoldi! Kema boʻlgan, lekin yoqilmadi... mana shu yerdan boshlanadi — texnika emas, insonlar! Yani, keling, oddiyro: birinchi navbatda suv manbasi bilan bog'liq muammoni davlat hokimiyatiga koʻrsatib, ularni bosim ostiga olsak, keyin esa mexanik tozalash va nasoslarni o'rnatamiz! Chunki hozirgi paytda hammasi bir-biriga bog'liq: suvni keltirishingiz mumkin, lekin kanallarda loy bo'lsa, u nari ketmaydi... va aksincha! Ammo asosiy narsa — boshlarni almashtirish kerak! Suv qaytguncha hech nima yaxshi bo'lmaydi, lekin shuningdek, ularni o'zgartirmasdan ham ishlamaydi! 💪🌊

Aralning hozirgi holatiga qarab, avval shunday deymanki — suv kelmayapti, kanallar loy bilan toʻlib ketgan, ammo asosiy nuqta bu emas, aslida boshqachadir. 2000-yillarning boshlarida oqib yurgan 110 km³ suv endi 45 km³gina qolgan, bu raqamlarning oʻzi barcha muammolarni ochib beradi. Endi asosiy savolga oʻtaylik: „Qani, yangi texnologiyalarni yoki avvalgi suv yoʻllarini tiklashni davom ettirishdan oldin, suv manbasi nima uchun qayta tiklanmayapti?“ Qizil-Qum kanali 65% quvvatga qaytganida ham, QalbimizdaFaxr aytganidek, „kimdir oʻz qornini toʻldirmoqda“ degan faktni koʻpchilik eʼtiborsiz qoldirmoqda. Bu yerda asosiy omil — korrupsiya va siyosiy beparvolik. Yana bir nuans: mexanik tozalash ishlari boshlangani haqida gapirmoqdamiz, lekin Toshkent_bolasicheksiz toʻgʻri taʼkidlaganidek, „buni qaysi darajada samarali qilishlari lozim?“ Savol shu — loyning oʻzi emas, undan foydalanishda yuz berayotgan toʻsqinliklar. Jumladan, 2021-yilda Qizilqumda mexanik tozalash uchun buyurtma berilgan boʻlsada, kema chirogʻi yonmasligi sababli ish bajarilmagan. Shunday qilib, keling, oddiyro: birinchi qadam sifatida davlat hokimiyatiga bosim oʻtkazish kerak — ular oʻz qoʻllaridagi korrupsiyani toʻxtatmagunicha yoki suv manbasini qayta tiklamagunicha, hech narsa oʻzgarmaydi. Aralga suv qaytguncha, mexanik tozalash, yangi nasoslar yoki boshqa „yashil iqtisod“ loyihalari samara bermaydi. Boshqa mamlakatlardagi tajribalar (Xitoy, Janubiy Qozogʻiston) koʻrsatadiki, asosiy muammo texnologiyada emas, balki qaror qabul qilish jarayonida. Oʻzim oʻylayman, bizning klubimiz uchun asosiy vazifa shu — avval davlatni jazolashga undash, soʻngra esa oʻz qoʻlimlarimiz bilan ishlarga kirishish. Chunki Orol uchun suv qaytishi — bu faqat texnika muammosi emas, bu siyosiy irodaning yoʻqligi bilan bogʻliq.

O'layotgan O'rolni eslayman, dadam bilan G'ozg'on atrofidagi cho'llarda ot minar edik — orqa tomonidagi qum to'lqinlarini qanday tutasiz? Endi esa qarab turibmiz, loylarning oyoq tozalab ketganigiga! Avval suvni o'zi keltirilsin — suv qaytguncha barcha kanallarimizni to'kilgan loy bilan yuvishdan boshqa narsa qolmaydi. 45 km³ni 110 km³ga yetkazishning yo'llarini topish kerak, nafaqat mexanik to'qnashuvlar bilan! 🤔 Qani, xotirimizga o'ylanib, bir savol: O'zbekiston suv resurslarini boshqarishda qancha dollar "yo'qolgani" haqida biror marta aniq raqam aytilganmi? Chunki yuragim o'ylaydi, shuningdek tarzda ham bo'lishi mumkin.

Avval Orolni minib yurganimni eslayman, otlarning yoʻtalgan egarlari ostida suv qirgʻogʻidan oʻtkan. Endi esa loyni tishlab yeyganimdek tuygʻu — suv qaytmagunicha oyoqlarimiz qumga botaveradi. Suv 45 km³dan 110 km³ga koʻtarilguncha hamma tozalashlar, nasoslar yolgʻon — chunki suvni oʻzi ham yoʻq... Qani, bir savol: Qizilqum kanali qayta tiklanguncha suvni boshqa yoqadan tortib olish mumkinmi yoki bunga hokimiyat qoʻllari iloji yoʻqmi?